مجموعه‌ها

فلسفه برای کودکان

امروزه در بسیاری از برنامه‌های نوین آموزش عمومی جایگاهی ویژه به فلسفه‏ورزی اختصاص یافته است. اختصاص چنین جایگاهی به دو دلیل است؛ یکی به دلیل توان فلسفه و حوزه‌های همسایۀ آن، مانند تفکر نقادانه، در پرورش مهارت‌های فکرورزی. برخورداری از مهارت‌هایی مانند روشن‌اندیشی، ژرف‌نگری، استدلال‌آوری، تفکر تحلیلی و … که همگی از راه آشنایی با بحث‌های فلسفی می‌توانند تقویت شوند در حکم پیش‌شرط‌هایی‌اند که هر نوع آموزش دیگری نیازمند آنها است. از سوی دیگر، فلسفه به پرسش‌هایی بنیادین دربارۀ معنا و شرایط زیست ما در جهان می‌پردازد، پرسش‌هایی که از دغدغه‌های دیرین بشرند و احتمالاً در رشته‌های دیگر جوابی درخور نمی‌یابند. چنین است که اکنون وظیفه‌ای «اجتماعی» بر دوش فلسفه نهاده شده است: مشارکت در پرورش نسلی ‌‌ژرف‏اندیش‏تر و اخلاقی‌تر. البته باید به یاد داشت که فیلسوفان از ابتدا و به سبب حضور شخصیت‌هایی همچون سقراط همواره دغدغۀ گفت‌وگوی عقلانی با توده‌های مردم و کمک به آنان برای ژرف‌اندیشی را داشته‏اند.
نیاز به تقویت مهارت‌های فکرورزی و همچنین درگیر شدن عمومی در بحث‌های فلسفی در دهه‌های پایانی قرن بیستم و دهه‌های آغازین قرن بیست‌ویکم به دلایل متعدد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شدت بیشتری یافته است. اکنون در عصر رسانه‌های فراگیر همگانی، فضای مجازی، روندهای جهانی‌سازی، نزاع‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، در خطر افتادن فرهنگ‌های محلی، بحران‌های همه‌گستر زیست‌محیطی، انواع تبلیغات تجاری و سیاسی، بحران‌های اخلاقی و … نیاز به شهروندانی که بتوانند نقادانه و ژرف بیندیشند و سویه‌های عمیق‌تر پدیده‌ها را تشخیص دهند بیش از هر زمانی محسوس است. به همین دلیل، در برنامه‌هایی گوناگون با نام‌هایی مختلف، شاید از همه شناخته‌شده‌تر در برنامۀ «فلسفه برای کودکان»، تلاش بر آن است تا پیشنهادهایی عملی و قابل‌اجرا برای آشنا شدن نسل آینده با تفکر نقادانه و مهارت‌های فکرورزی ارائه شود.
در ایران سال‌ها است برنامه‌هایی مختلف با هدف دور شدن از نظام صُلب آموزش رایج و بها دادن به خلاقیت، تفکر نقادانه و ژرف‌اندیشی رایج است. برنامۀ «فلسفه برای کودکان» یکی از این برنامه‌ها است. اجرای چنین برنامه‌ای با تمام دستاوردهایی که داشته به دور از ضعف‏های خاص خود نبوده است. یکی از این موارد کم بودن منابع مناسب برای تسهیلگران و کودکان است. دیگری پافشاری برخی از فعالان این حوزه بر استفادۀ صرف از داستان‏ها و فعالیت‏هایی است که بنیانگذاران این برنامه در بافت فرهنگی خود عرضه کرده‏اند، امری که شاید به بی‏علاقگی مخاطبان ایرانی بینجامد. و سرانجام خطر تجاری و بازاری شدن چنین برنامه‏ای است.
در مجموعۀ «فلسفه برای کودکان» تلاش بر آن است تا در قالب درکی حتی‏المقدور گسترده از مفهوم فلسفه‏ورزیِ کودکان ‌متونی قابل‌استفاده، اعم از ترجمه و تألیف، برای تسهیلگران و کودکان فراهم آید، با این امید که نسل فردا ژرف‌اندیش‌تر از نسل امروز باشد.

بحث‌هایی در آموزش علوم: راهنمای عملی ارتقای فهم علم در کلاس‌های علوم

تیم اسپرود موضوع این کتاب را به نحوۀ به کارگیری روش «یادگیری علوم به کمک ذهن» از سوی آموزگاران برای دانش آموزان یازده تا چهارده ساله قرار داده است. آموزگاران درس علوم (که خود تیم اسپرود هم یکی از آنها بوده) کمتر با هنر مدیریت بحث در میان دانش آموزان […]

راهنمای انیمیشن‌هایی برای کلاس فلسفه برای کودکان

شاید این کتاب نخستین تجربه در زمینۀ نگارش راهنمایی مکتوب برای استفاده از انیمیشن در برنامۀ فلسفه برای کودکان باشد. در کشورهای مختلف از انیمیشن‌ها به عنوان محتوا و محرک فرایند تفکر در حلقۀ کندوکاو استفاده می‌شود، اما معمولاً راهنمایی مکتوب برای آنها ارائه نمی‌شود، جز اینکه مفاهیم و ایده‌های […]

تفکر نقادانه برای کودکان: رشد مهارت‌های فکرورزی در پیش‌دبستان و دبستان

  تفکر نقادانه می‌تواند به‌مثابه جعبه‌ابزاری از مهارت‌ها تصور شود که کودکان را قادر می‌سازد عمیق‌تر و روشن‌تر دربارۀ آنچه به آن باور دارند (آنچه می‌خوانند یا در رسانه‌ها می‌شنوند یا …) و دربارۀ آنچه باید انجام دهند فکر کنند. چنین تفکری به آنها کمک خواهد کرد نسبت به اطلاعاتی […]